In Memoriam en Stolpersteineproject

De Stichting Mikwe stelt zich ten doel om door middel van een gedenkplaat, die in het Mikwe aangebracht is, de herinnering levend houden aan de Joden uit de gehele Bommelerwaard, die in de oorlogsjaren 1940 – 1945 vanuit Zaltbommel weggevoerd zijn naar doorgangskampen als Vught en Westerbork of werkkampen, vervolgens op transport gesteld werden en vaak, direct na aankomst, om het leven gebracht werden in de vele concentratiekampen.

Daarnaast mogen ook zij niet op deze vermelding ontbreken, die in de onderduik zijn overleden of vermoord, hetzij vanuit het “Apeldoornse Bos” naar Auschwitz weggevoerd en daar vermoord werden of in een Japans concentratiekamp in Nederlandsch Oost Indië het leven lieten.

Wij zijn Dr. Aart Vos, voormalig secretaris en thans adviseur van onze Stichting, veel dank verschuldigd voor de nauwgezette wijze, waarop hij alle gegevens boven water wist te halen en opgetekend heeft, zoals in deze publicatie vermeld.

Hoewel hij zijn uiterste best gedaan heeft, kan het toch voorkomen, dat de gegevens niet helemaal juist of onvolledig zijn. In dat geval gelieve u dit aan ons te laten weten.

 

De schrijfwijze van de namen is niet altijd eensluidend. De gegevens zijn gebaseerd op de vermeldingen, die ook terug te vinden zijn op www.joodsmonument.nl. (JM).

 

Uit Zaltbommel

Emanuel Mozes Drievoet (Aalst/Poederoijen 5 feb. 1892- Auschwitz 28 feb. 1943)

DM:Stationsweg 86, Zaltbommel.Emanuel Mozes Drievoet was een zoon van Louis Drievoet en Johanna Frank. Hij was ongetrouwd. Tijdens de oorlog woonde hij in bij familie in Zaltbommel. In 1942 is hij tewerkgesteld in één van de Joodse werkkampen in Nederland. Het gezin bij wie hij woonde heeft de oorlog overleefd.

 

Via een werkkamp in de Achterhoek en Westerbork op 19 oktober 1942 naar Auschwitz:

Bernard van Gich (Rotterdam 15 nov. 1906 – Extern commando Mariënburg/Buchenwald 14 april 1945)

DM: Gasthuisstraat 31, Zaltbommel.Bernard van Gich was een zoon van Isador van Gich en Mietje Ossedrijver. In 1941 werd Bernard van Gich opgeroep zich te melden voor één van de Joodse werkkampen in Nederland. Hij besloot met zijn echtgenote Jettie van Gich-Mok naar Frankrijk te vluchten. Daar is hij later alsnog gearresteerd en via Compiègne naar Buchenwald gedeporteerd. Zijn echtgenote heeft de oorlog overleefd.

 

Op 19 november 1942 per trein van Zaltbommel naar Westerbork:

Hinda Brückner (Molodycz/Polen 27 jan. 1898 – Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Boschstraat 65, Zaltbommel. Hinda Brückner was in 1939 vanuit Duitsland naar Nederland gevlucht. Ze woonde eerst in Den Haag, Voorburg en Lochem. Begin 1942 woonde zij als 'dienstmeid' in bij het gezin Hendrix.

 

Levie van Dijk (Rossum 23 jan. 1891 – Extern commando Ludwigsdorf 4 april 1943)

DM: Stationsweg 44, Zaltbommel

Josina van Dijk-Hes (Oss 29 april 1893 – Auschwitz 27 nov. 1942)

DM Josina Hes was een dochter van Alexander Hes en Hesther van Leeuwen.

 

Hugo Hes (Zaltbommel 31 juli 1896 – Blechhammer 31 maart 1944)

DM: Boschstraat 32.Herenmodezaak. Kleermaker.Hugo Hes was een zoon van Alexander Hes en Hesther van Leeuwen.

Sara Hes-Groenewoudt (Eindhoven 26 april 1898 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Sara Groenewoudt was een dochter van Hartog Andries Groenewoudt en Kaatje Hijmans.

Hester Hes (Zaltbommel 3 juni 1925 – Auschwitz 27 nov. 1942) DM

Kaatje Hes (Zaltbommel 17 aug. 1928 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: In oktober 1941 zat Kaatje Hes op het Joodsch Lyceum te Den Bosch.

Hester van Leeuwen, weduwe Alexander Hes ovl. 1936 (Berghem 23 sep. 1868 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Waterstraat 6, Zaltbommel.Hester van Leeuwen was een dochter van Hugo van Leeuwen en Sara Kostman. Zij was getrouwd met Alexander Hes. Het echtpaar kreeg ten minste vier kinderen: Josina, Anna, Hugo en één kind dat de oorlog heeft overleefd. Alexander Hes is in 1936 overleden en ligt begraven op de joodse begraafplaats in Zaltbommel. Op 19 november 1942 is Hester Hes-van Leeuwen samen met drie van haar kinderen en hun gezinnen overgebracht naar Westerbork. Enkele dagen later zijn zij in Auschwitz omgebracht. Het vierde kind heeft door onderduiken de oorlog overleefd.

Hartog Andries Groenewoudt (Aarle-Rixtel 5 april 1865 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM:Vleeshouwer. Ssjouchet Joodse Gemeente Eindhoven. Verbleef in Zaltbommel bij zijn dochter Sara.

Izaak Hendrix (Kerkdriel 12 maart 1894 - Blechhammer 31 maart 1944)

DM: Verkoper textiele waren. Nonnenstraat 26. Izaäk Hendrix was een zoon van Eduard Izaak Hendrix en Hesje van Tijn. Hij was niet getrouwd. Tijdens de oorlog hield Izaäk Hendrix zich schuil achter in zijn tuin tegen de stadsmuur in Zaltbommel Hij werd opgespoord en samen met 25 joodse stadsgenoten. gedeporteerd.

Rozetta Hijmans (Zaltbommel 28 okt. 1871 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Ruiterstraat 15, Zaltbommel

Eva Hijmans (Zaltbommel 31 dec. 1875 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Ruiterstraat 15, Zaltbommel.(Johanna), Rozetta (Roosje) en Eva (Eef) waren dochters van Andries Hijmans en Lea van Driel. Zij waren niet getrouwd en woonden samen in Zaltbommel. Johanna Hijmans is in 1941 overleden en ligt begraven op de joodse begraafplaats aan de Maarten van Rossemsingel. De twee andere zusters zijn samen met andere joodse inwoners van Zaltbommel opgepakt en weggevoerd.

Louis Joosten (Zaltbommel 11 nov. 1901 - Malapane 15 juli 1943)

DM: Vleeschhouwer. Boschstraat 39. Louis Joosten was een vitale sportman die lid was van diverse sportverenigingen. Zijn naam staat op het monument in het Zuidsilezische Sczedrzyk (Polen).

Crisje Joosten-Blom (Uithoorn 13 juli 1899 - Auschwitz 27 nov. 1942) DM

Machiel Meijer (Max) Joosten (Zaltbommel 26 juli 1932 - Auschwitz 27 nov. 1942) DM

Betty Joosten (Zaltbommel 25 juni 1936 - Auschwitz 27 nov. 1942) DM

 Herman Joosten (Zaltbommel 19 dec. 1909 - Malapane 31 juli 1943)

DM: Herman Joosten was slager of slagersknecht. Boschstraat 39. Zijn naam staat op het monument in het Zuidsilezische Sczedrzyk (Polen).

Anna Kahn-Hes (Oss 30 mei 1894 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Boschstraat 15, Zaltbommel. Anna Hes was een dochter van Alexander Hes en Hester van Leeuwen. Ze was de weduwe van Simon Kahn. Anna Hes vluchtte in de jaren dertig met haar gezin van Duitsland naar Zaltbommel. Ze begon daar een kledingzaak (babyzaak met borduurspullen, zijde en wol) met de hulp van haar broer.

Ilse Kahn (Wermelskirchen 26 aug. 1923 - Auschwitz 28 feb. 1943)

Edith Kahn (Wermelskirchen 10 nov. 1924 - Auschwitz 31 dec. 1942)

 

Izak Marcus (Zaltbommel 12 jan. 1871 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Boschstraat 72, Zaltbommel. Izak Marcus was een zoon van Nathan Marcus en Judith Meijer. Hij was een broer van Betje. In november 1942 is hij samen met andere joodse inwoners van Zaltbommel naar Westerbork overgebracht.

 

Betje Marcus (Zaltbommel 23 maart 1873 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Gamerschestraat 53, Zaltbommel. Betje Marcus was een dochter van Nathan Marcus en Judith Meijer. Zij was een zuster van Izak Marcus. In november 1942 is zij samen met andere joodse inwoners van Zaltbommel naar Westerbork overgebracht.

 

Gustav Israël Meyer (Keulen 28 dec. 1880 - Auschwitz 7 dec. 1942)

DM:Gamerschestraat, Zaltbommel.Met zijn echtgenote Johanna uit Duitsland gevlucht.

Johanna Sara Meyer-van Blijdenstein (Ruhrort/Duisburg 9 jan. 1899 - Auschwitz 7 dec. 1942)

 

Sientje van Straten-Frank (Zaltbommel 31 maart 1871 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Sientje Frank was de weduwe van Moses Izak van Straten. Ze trouwden in 1905 in Zaltbommel. Haar man overleed in 1938. Het gezin was ‘armlastig’.Samen hadden ze twee kinderen van wie er een de oorlog overleefde. Izak Moses overleefde het niet.

 

Izak Mozes van Straten (Zaltbommel 25 aug. 1906 - Blechhammer 31 mei 1944)

DM: Boschstraat 91, Zaltbommel. Izak Mozes van Straten was een zoon van Moses Izak van Straten en Sientje Frank. Izak Mozes van Straten probeerde de kost te verdienen met handel en loten.

Elisabeth van Straten-Leefsma (Amsterdam 31 jan. 1905 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Elisabeth van Straten-Leefsma was een dochter van Jozeph Leefsma en Mina Rosenberg.

 

Emanuel Jacob de Vries (Veenendaal 19 nov. 1882 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Slager. Gamerschestraat 27, Zaltbommel.Emanuel Jacob de Vries was een zoon van Levi de Vries en Hendrika Frij. Emanuel Jacob de Vries en Mathilda van Straten huwden op 22-02-1922 in Zaltbommel. Ze hadden een slagerij.

Mathilda de Vries-van Straten (Zaltbommel 22 jan. 1894 - Auschwitz 27 nov. 1942)

DM: Mathilda van Straten was a daughter of Machiel van Straten and Francina Hartog.

Francina Henrica de Vries (Zaltbommel 19 nov. 1926 - Auschwitz 27 nov. 1942)

 

 

Op 8/9 april 1943 per autobus (van KRAS??) naar Vught en aldaar overleden:

Frederika van Blijdenstein/Bleijdestein-Sternfeld (Zutphen 23 juli 1856 - Vught 7 mei of april??1943)

DM: Gamerschestraat 29, Zaltbommel. Frederika van Bleijdestein-Sternfeld was de dochter van Philip Sternfeld en Sara Spier. Zij was de weduwe van Salomon van Bleijdestein. Op 7 mei 1943 is zij in het concentratiekamp Vught om het leven gekomen.

 

 

Op 8/9 april 1943 per autobus (van KRAS??) naar Vught en later naar Westerbork en aldaar overleden:

Roosje van Straten of Straaten (Zaltbommel 25 juli 1862 - Westerbork 27 april 1943)

DM: Boschstraat 15, Zaltbommel.Roosje van Straaten was een dochter van Nathan van Straaten en Fij Wolf. Zij was 80 jaar oud en vrijwel al haar verwanten waren reeds overleden. In 1941 woonde zij in bij het gezin Anna Kahn-Hes. Roosje van Straaten is op 27 april 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op 28 april 1943 gecremeerd. De urn met haar as is op de joodse begraafplaats in Diemen bijgezet op veld U, rij 4, graf nr. 1.

 

 

 

Op 8/9 april 1943 per autobus (van KRAS??) naar Vught en later via Westerbork naar Sobibor en aldaar omgebracht:

Ida van Bleijdestein-Wihl (Krefeld 5 maart 1863 - Sobibor 14 mei 1943)

DM:Gamerschestraat 29. Ida Wihl was een dochter van Herman Wihl en Sophie Schönbrun. Zij was de weduwe van Emanuel van Bleijdestein.

 

Simon Hendrix (Zaltbommel 19 jan. 1868 - Sobibor 14 mei 1943)

DM: Boschstraat 65, Zaltbommel. Simon Hendrix was een zoon van Adolf Hendrix en Betje Mozes.

Rebecca Hendrix-Oppenheimer (Veghel 25 sep. 1869 - Sobibor 21 mei 1943)

DM: Rebecca Oppenheimer was een dochter van Philip Oppenheimer en Sara van Polen.

 

Mozes van Straten (Zaltbommel 29 jan. 1889 - Sobibor 28 mei 1943)

DM: Gamerschestraat 13. Winkel in porselein. Mozes van Straten was een zoon van Machiel van Straten en Francijntje Hartog. Mozes van Straten was jarenlang penningmeester van de joodse gemeente in Zaltbommel en drijvende kracht achter het joodse leven daar.

Amalia Kahn (Bödefield 15 dec. 1894 - Sobibor 28 mei 1943)

Jacob Adolf van Straten (Zaltbommel 9 maart 1927 - Sobibor 28 mei 1943)

Michiel van Straten (Zaltbommel 8 feb. 1928 - Sobibor 28 mei 1943)

DM: In oktober 1941 zat Michiel van Straten op het Joods Lyceum te Den Bosch.

 

Maurits Samuël de Jong (Rotterdam 1 juni 1920 - Sobibor 16 juli 1943)

DM: Onderwijzer. Minnebroederstraat 4. Niet lang na het bombardement op Rotterdam in mei 1940 verhuisde de jonge onderwijzer Maurits Samuel (Mau) de Jong naar Zaltbommel. De rabbijn in Zaltbommel was toen reeds gevlucht. Mau de Jong nam vervolgens de rabbinale taken waar. Hoewel hij aanbiedingen kreeg om onder te duiken, zei hij te gaan waar de gemeente gaat. De Mau de Jongstraat in Zaltbommel is naar hem vernoemd vanwege zijn verdiensten. Maurits Samuel de Jong was de oudste zoon van Frederik de Jong en Henriëtte Rozette van Straten. Hij was verloofd met Annie Rozet Wijnman. Ergens tussen 23 februari 1942 en de zomer van 1943 moet hij met haar zijn getrouwd.

Annie Rozet Wijnman (’s-Gravenhage 20 feb. 1922 - Sobibor 16 juli 1943)

DM:Winkeljuffrouw.

 

 

Uit Rossum

Louis Stranders (Rotterdam/Charlois 9 november 1879 – Sobibor 14 mei 1943)

DM: Louis Stranders was de zoon van Simon Stranders en Sophia Morisco. Hij huwde Margaretha Hendrix in 1904.

Margaretha Stranders-Hendrix (Zaltbommel 26 maart 1877 - Sobibor 14 mei 1943)

DM: Margaretha Hendrix was de dochter van Isaäk Eduard Hendrix en Mijntje Marcus. Ze huwde Louis Stranders in 1904.Louis Stranders en Margaretha Hendrix kregen vier kinderen. Twee van hen overleefden de oorlog. De andere twee kinderen waren Wilhelmina en Flora.

Margaretha Carla Stranders (Rossum 10 juni 1938 - Sobibor 21 mei 1943)

DM: Koningstraat B96, Rossum.Margaretha Carla ('Greetje') Stranders werd samen met haar grootouders van vaderszijde (Louis Stranders en Margaretha Stranders-Hendrix) gedeporteerd. Haar ouders overleefden in de onderduik.

 

Abraham David van Gelder (Leerdam 10 november 1901 – Sobibor 9 juli 1943

DM: Maasdijk 2, Rossum. Landbouwer. Abraham David van Gelder was een zoon van Eleazar van Gelder en Marianna Davids.

Hester van Gelder-Mozes (Rossum 28 augustus 1906 – Sobibor 11 juni 1943)

DM: Hester Mozes was een dochter van Abraham Mozes en Josina van Leeuwen.

Josine Elise van Gelder (Leerdam 20 april 1930 - Sobibor 11 juni 1943)

DM: Van Josine Elise van Gelder zijn een aantal brieven bewaard gebleven die zij tussen september 1941 en april 1943 heeft geschreven aan een schoolvriendinnetje. De laatste brieven schreef zij vanuit kamp Vught. Josina Elize van Gelder werd in juni 1943 met het zogenoemde kindertransport uit Vught via Westerbork op transport gesteld naar Sobibor.

Emile Abraham van Gelder (Rossum 26 maart 1934 - Sobibor 11 juni 1943)

DM: Emile Abraham van Gelder werd in juni 1943 met het zogenoemde kindertransport uit Vught via Westerbork op transport gesteld naar Sobibor

Silo Rozinus van Gelder (Rossum 7 augustus 1937 - Sobibor 11 juni 1943)

DM: Silo Rozinus van Gelder werd in juni 1943 met het zogenoemde kindertransport uit Vught via Westerbork op transport gesteld naar Sobibor.

 

Jacoba Mozes (Rossum 11 mei 1872 - Sobibor 14 mei 1943)

DM:Onderwijzeres. Jacoba Mozes was een dochter van Eduard Mozes en Henriette Hendrix.

 

 

Uit Herwijnen

Bernhard Salomon van Straten (Herwijnen 23 mei 1881- Sobibor 14 mei 1943)

DM: Slager. Molenstraat B96, Herwijnen. Bernard Salomon van Straten was een zoon van Manuel van Straten en Helena Frank. Hij was in de eerste echt gehuwd met Mietje Walg, die in 1937 is overleden. Uit dit huwelijk is een zoon geboren, Manuël. Later trouwde Bernard Salomon van Straten met Sophia van der Sluis.

Sophia van der Sluis (Vlijmen 27 augustus 1897 - Sobibor 14 mei 1943)

DM: Sophia van der Sluis was een dochter van Elias van der Sluis en Sara Frank.

 

Manuel van Straten (Herwijnen 4 oktober 1913 - Sobibor 9 juli 1943)

DM: Molenstraat B 96, Herwijnen.Manuël van Straten was een zoon van Bernard Salomon van Straten en Mietje Walg.

 

Mozes van Straten (Herwijnen 5 juni 1891 - Sobibor 28 mei 1943)

DM: Slager. B92, Herwijnen. Mozes van Straten was een zoon van Manuel van Straten en Helena Frank.

Jeannette van Straten-Blijdenstein (Ophemert 19 februari 1892 - Sobibor 28 mei 1943) DM

Manuel van Straten (Herwijnen 25 mei 1930 - Sobibor 28 mei 1943) DM

 

 

Overleden tijdens onderduikperiode

Emma de Winter-Cohen (Krefeld, 16 maart 1867 – Zaltbommel/Oensel 1 mei 1943)

In de onderduik bij fam. Schuttershoef aan de Ketelsteeg, overleden. Emma Cohen was weduwe van Simon de Winter uit Veghel. Zij is op 1 mei 1943 overleden op haar onderduikadres in Zaltbommel, alwaar zij tijdelijk is begraven. In september 1945 is zij herbegraven op de joodse begraafplaats te Schijndel.

 

 

Gepakt bij overval op onderduikadres fam. Schuttershoef aan de Oenselse Dijk

Samuël van Zwanenberg, koopman (Uden 20 maart 1888 - Auschwitz 26 maart 1944) en zijn tweede vrouw Grietje Marianne van Zwanenberg-Stoppelman (Veendam 25 november 1892 – Auschwitz 26 maart 1944) uit Oss.

 

 

Doodgeschoten bij overval Hotel Gottschalk aan de Waterstraat te Zaltbommel op 8 juli 1944

Mietje Wolff (Amsterdam 13 november 1925 – Zaltbommel 8 juli 1944)

 

DM: Mietje Wolff (tevens bekend als Mary) was tijdens de oorlog ondergedoken in hotel Gottschalk te Zaltbommel. Ze verbleef daar onder de schuilnaam Coby of Coba Jansen. Op 8 juli 1944 werd het hotel door Duitse troepen overvallen. Mietje Wolff is daarbij dodelijk getroffen. Ook de eigenaar van het hotel, de heer H.A. van der Laak, kwam om het leven. Drie andere joodse onderduikers werden gearresteerd en weggevoerd naar Westerbork. Mietje Wolff is aanvankelijk begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Bossche Poort te Zaltbommel als ‘onbekend vrouwspersoon’. Na de oorlog is zij herbegraven als ‘doopleerlinge’ op de r.k. begraafplaats aldaar.

In Hotel Gottschalk had Mary Wolff haar haar laten blonderen, liep gewoon rond en hielp in de bediening. Ze was verliefd geworden op de zoon des huizes. Bij de overval op het hotel werd ze bij de tapkast doodgeschoten

 

 

Overleden tijdens onderduik in Hotel Gottschalk

Salomon Jacob Abrahamson (Utrecht 1 maart 1887 – Zaltbommel 8 februari 1943)

DM: Scheldestraat 56 II, Amsterdam. Salomon Jacob Abrahamson was een zoon van Jacob Salomon Abrahamson en Marianne Goudstikker. Hij was getrouwd met Marianne Wolff.
Tijdens de oorlog was het echtpaar Abrahamson ondergedoken in hotel 'Gottschalk' te Zaltbommel. Salomon werd ziek en overleed. Zijn lichaam is begraven onder de vloer van de eetzaal.
Tijdens een overval op het hotel op 8 juli 1944 is Marianne Abrahamson-Wolff samen met andere onderduikers opgepakt.

 

Weggevoerd na overval op Hotel Gottschalk en omgekomen in concentratiekamp

Jet Bonte uit Amsterdam

Catrien Bonte uit Amsterdam

 

 

In Japans Concentratiekamp in Nederlandsch Oost Indië:

Arie Elburg, voorganger Joodse gemeente Zaltbommel vluchtte op 10 mei 1940 met zijn echtgenote R.Elburg-Pels en de heer en mevrouw Koppens-van Dijk via Engeland naar Nederlands Indië. De heer Elburg kwam om in een Japans concentratiekamp.

 

Sam Koppens, ‘parnas’ (voorzitter) van de Joodse gemeente Zaltbommel vluchtte met zijn vrouw Bets Koppens-van Dijk en het echtpaar Elburg via Engeland naar Nederlands Indië. Sam Koppens bezweek in een Jappenkamp.

 

 

Centraal Israëlitisch Krankzinnigengesticht ‘Het Apeldoornse Bos’

DM: Joodse psychiatrische inrichting. Sinds 1909 werden joodse psychiatrische patiënten hier, volgens de modernste inzichten, behandeld in een bosrijke omgeving bij Apeldoorn. Het Apeldoornse Bos groeide snel, in 1938 had de inrichting 900 patiënten. In de nacht van 21 op 22 januari 1943 werd het Apeldoornse Bos 'leeggehaald'. Patiënten en verplegers werden in veewagens naar Auschwitz gedeporteerd waar bijna iedereen direct na aankomst werd omgebracht.
 

Simon Emanuel Hendrix (Zaltbommel 17 december 1873 – Auschwitz 25 januari 1943)

Schoontje Staal (Zaltbommel 24 maart 1884 - Auschwitz 25 januari 1943)

                                                                                         

                                                                                                  Hun aandenken zij tot zegen!

 

Zaltbommel, april 2010

 

STOLPERSTEINEPROJECT

In 1997 startte de Duitse kunstenaar Gunter Demnig (1947) het door hem bedachte Stolpersteine-project. Demnig wilde de buurtgeschiedenis rond de deportaties van Joodse medelanders zichtbaar maken, om in het straatbeeld mensen met het hoofd en hart te laten ‘struikelen’(nadenken) over deze vaak vergeten lokale geschiedenis. De struikelsteen is van beton waarop een plaatje van messing is bevestigd waarin naam en data van geboorte en plaats en datum van de moord zijn gegraveerd. Een Stolperstein /Struikelsteen voor elk vermoord Joods mensenkind uit Zaltbommel, Rossum en Herwijnen waar de leden van de Joodse gemeenschap van Zaltbommel woonden of verbleven. Zo is er erkenning voor ieders individuele lot en wordt dit deel van stad en dorp.

De stenen zijn of worden gelegd met geld van burgers die het belangrijk vinden dat de geschiedenis van de Shoah niet vergeten wordt en zichtbaar blijft buren leefden vreedzaam samen en opeens weg waren.  De kosten bedragen 125 Euro per steen. Inmiddels zijn in meer dan 500 Europese dorpen en steden Struikelstenen gelegd. Op de indrukwekkende website  www.stolpersteine.eu vindt u veel informatie.